ตามพจนานุกรม ฉบับราบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 ให้ความหมายของคำว่า ศักยภาพ ไว้ว่า อำนาจหรือคุณสมบัติที่มีแฝงอยู่ในสิ่งต่างๆ อาจทำให้พัฒนาหรือให้ปรากฏเป็นสิ่งที่ประจักษ์ได้
จากความหมายดังกล่าว หากนำมาอธิบายความหมายที่เกี่ยวกับศักยภาพและการสร้างศักยภาพของคนเราจะได้ภาพรวมของความหมาย ดังนี้
ศักยภาพของตนเอง หมายถึง ความสามารถที่อยู่ภายในตัวเอง ซึ่งถ้ามีการพัฒนาให้ดีและนำมาใช้ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม ย่อมก่อให้เกิดประโยชน์ต่อตนเอง สังคม และประเทศได้
ส่วนคำว่า การสร้างศักยภาพของตนเอง หมายถึง การสร้างเสริมความสามารถที่มีอยู่ในตนเองให้มีมากขึ้น หรือการพัฒนาความสามารถที่มีอยู่ให้มีมากขึ้น เพื่อที่จะได้นำมาใช้ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด ซึ่งถ้าบุคคลใดมีการสร้างศักยภาพของตนเองอยู่เสมอ ย่อมจะส่งผลให้บุคคลผู้นั้นสามารถประกอบกิจกรรมต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น อีกทั้งยั้งสามารถปรับตัวและดำรงชีวิตอยู่ในสังคมที่มีการเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีความสุข จากความหมายที่กล่าวมาข้างต้นจะเห็นได้ว่า ศักยภาพและการสร้างศักยภาพมีความสำคัญและจำเป็นที่คนเราจะต้องหาแนวทางในการสร้างหรือส่งเสริมให้เกิดขึ้นในตนเอง
ในการสร้างศักยภาพให้เกิดขึ้นกับตนเองนั้น สิ่งสำคัญที่สุดที่จะช่วยในการสร้างศักยภาพนั้นก็คือ การพัฒนาตนเอง เนื่องจากการพัฒนาตนเองจะช่วยให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่าง ๆ ซึ่งจะส่งผลให้คนเราเป็นบุคคลที่มีคุณภาพ มีการพัฒนาการในการทำงาน สามารถประกอบกิจกรรมต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้การพัฒนาตนเองยังช่วยให้มีจิตใจที่ดี มีอารมณ์ที่มั่นคงและสามารถปรับตัวให้เข้ากับสังคมที่มีการเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีความสุข

แนวทางในการพัฒนาเพื่อสร้างศักยภาพ
สำหรับแนวทางในการพัฒนาเพื่อสร้างศักยภาพให้เกิดขึ้นกับตนเองนั้น มีแนวทางในการพัฒนาอยู่ 3 ด้าน ดังนี้
1.การพัฒนาตนเองทางด้านร่างกาย เป็นการสร้างเสริมศักยภาพของตนเองโดยใช้การพัฒนาตนเองให้มีร่างกายแข็งแรง เพื่อให้มีสมรรถภาพทางกายที่ดี การมีสมรรถภาพทางกายที่ดีจะส่งผลให้คนเรามีศักยภาพในการทำงานที่ดีอีกด้วย ดังจะเห็นได้จากถ้าเมื่อใดที่คนเรามีสุขภาพร่างกายที่ไม่ดีศักยภาพในการทำงานย่อมจะลดลง และไม่สามารถปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพดังนั้นการพัฒนาร่างกายจึงเป็นปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่งของการสร้างเสริมศักยภาพให้กับตนเอง


การพัฒนาตนเองทางด้านร่างกาย
ที่มา : http://stronglife.in.th/ออกกำลังกายด้วยตัวเองไ

2.การพัฒนาตนเองทางด้านจิตใจ เป็นการพัฒนาตนให้มีสุขภาพจิตที่ดี เนื่องจากคนที่มีสุขภาพจิตที่ดีย่อมสามารถปฏิบัติหน้าที่ต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพนอกจากนี้คนที่มีสุขภาพจิตที่ดีย่อมส่งผลให้มีสุขภาพกายที่ดีด้วย สำหรับการพัฒนาตนทางด้านจิตใจนั้น มีแนวทางในการปฏิบัติ ดังนี้
1) รู้จักควบคุมอารมณ์ของตนเองและรู้จักใช้เหตุผล โดยต้องฝึกจิตใจให้รู้จักระงับอารมณ์ที่ไม่ดี และอารมณ์โกรธของตนเอง มีสติ ใจเย็น พิจารณาถึงเหตุปละผลของสถานการณ์ต่าง ๆ ที่ตนเองไม่ชอบ ไม่พอใจ หรือเป็นไปตามที่คาดหวังว่าเกิดจากสาเหตุใด แล้วหาหนทางแก้ไข
2) มองโลกในแง่ดี และมองในหลาย ๆ แง่มุม การมองโลกในแง่ดีและการมองในหลาย ๆ แง่มุม ทำให้อารมณ์และจิตใจเบิกบาน เพราะการมองโลกในแง่ดีทำให้ไม่เกิดอคติกับคำพูดหรือการแสดงออกของบุคคลอื่น ๆ สามารถร่วมสังคมกับบุคคลอื่น ๆ ได้อย่างราบรื่น และเมื่อมีเรื่องที่ไม่ชอบใจก็ให้มองโลกในมุมอื่น ๆ บ้าง เช่น ถ้าเพื่อนตำหนิเราก็ควรมองว่าเพื่อนหวังดี และทำให้ได้รู้ข้อบกพร่องของตนเอง นำมาเพื่อการปรับปรุงตนเองให้ดีขึ้น
3) รู้จักพอ ไม่อิจฉาริษยาผู้อื่น การรู้จักพอใจในสิ่งที่ตนเองมีย่อมทำให้จิตใจสงบสุขและมีความสุขไม่เกิดความเครียด และควรมีความปรารถนาดีกับความสุข ความสำเร็จของบุคคลอื่นด้วยเพราะทุกคนย่อมต้องการความปรารถนาดีที่มีต่อกัน
4) รู้จักให้อภัย มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และเห็นอกเห็นใจในผู้อื่น การรู้จักให้อภัย และเห็นอกเห็นใจผู้อื่น ช่วยลดปัญหาความขัดแย้งระหว่างบุคคล อีกทั้งทำให้มีสุขภาพจิตที่ดี เพราะการให้อภัยเกิดจากจิตใจที่ปล่อยวาง ลดความอาฆาตแค้น ควรมองว่าการให้อภัยทำให้จิตใจสบาย และพิจารณาว่าตัวเองก็มีส่วนผิดด้วยเช่นกัน

การพัฒนาตนเองทางด้านจิตใจ
ที่มาภาพ : http://leaderswellness.blogspot.com/2014/01/blog-post.html

3.การพัฒนาตนเองทางด้านสติปัญญา เป็นการพัฒนาตนให้รู้จักคิดให้เป็น และสามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อตนเอง สังคม และประเทศชาติได้ สำหรับการพัฒนาตนเองทางด้านสติปัญญา มีแนวทางในการพัฒนาตนเองทางด้านสติปัญญา มีแนวทางในการปฏิบัติ ดังนี้
1) รู้จักยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น
2) รู้จักคิดพิจารณาไตร่ตรองสิ่งต่าง ๆ อย่างละเอียดรอบคอบด้วยเหตุและผล
3) รู้จักหาความรู้เพิ่มเติมทั้งในและนอกห้องเรียน และมีความกระตือรือร้นที่จะศึกษาค้นคว้าสิ่งใหม่ ๆ อยู่เสมอ
4) พยายามหาทางที่จะแก้ปัญหาและอุปสรรคต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นด้วยสติปัญญาของตนเองก่อนทุกครั้ง

การพัฒนาตนเองทางด้านสติปัญญา
ที่มา : http://writer.dek-d.com/love-melody/story/viewlongc.php?id=801480&chapter=5

 


http://www.vimanloy.com/term2/lesson1_2.php